Depresja u seniora nie jest naturalnym elementem starzenia
Jednym z najbardziej szkodliwych przekonań jest stwierdzenie, że wraz z wiekiem człowiek „musi być smutny”, mniej aktywny i coraz mniej zainteresowany otoczeniem.
Depresja nie jest naturalną częścią starzenia się.
Oczywiście życie w starszym wieku może wiązać się z trudnymi doświadczeniami. Pogorszenie zdrowia, utrata sprawności, śmierć współmałżonka lub przyjaciół, samotność czy konieczność rezygnacji z dotychczasowego stylu życia mogą wpływać na samopoczucie.
Nie oznacza to jednak, że długotrwałe przygnębienie, apatia i utrata zainteresowania życiem powinny być traktowane jako coś normalnego.
Depresję można leczyć, dlatego nie należy bagatelizować jej objawów tylko dlatego, że dotyczą osoby w podeszłym wieku.
Jakie są objawy depresji u seniora?
Objawy depresji u osób starszych mogą być bardzo różne. Nie zawsze na pierwszym planie znajduje się smutek.
Rodzinę powinny zaniepokoić szczególnie:
- utrzymujące się przygnębienie lub wyraźne pogorszenie nastroju,
- utrata zainteresowania rzeczami, które wcześniej sprawiały przyjemność,
- wycofywanie się z kontaktów z rodziną i znajomymi,
- brak chęci do wychodzenia z domu,
- apatia i brak inicjatywy,
- przewlekłe zmęczenie i brak energii,
- problemy ze snem lub nadmierna senność,
- zmniejszenie lub zwiększenie apetytu,
- niezamierzona zmiana masy ciała,
- trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji,
- poczucie bezradności lub beznadziei,
- drażliwość i niepokój,
- spowolnienie ruchowe lub spowolnienie mowy,
- zaniedbywanie codziennych obowiązków i higieny.
Szczególnie ważna jest zmiana w stosunku do wcześniejszego zachowania seniora. Jeśli osoba dotychczas aktywna i zainteresowana rodziną nagle zaczyna większość dnia spędzać w łóżku, odmawia spotkań i przestają ją cieszyć rzeczy, które wcześniej lubiła, warto poszukać przyczyny.
Depresja u osób starszych może mieć nietypowe objawy
Rozpoznanie depresji u seniora może być trudniejsze, ponieważ osoba starsza nie zawsze mówi wprost o swoim samopoczuciu.
Zamiast powiedzieć:
„Jest mi smutno”,
senior może coraz częściej mówić:
„Nic mi się nie chce”,
„Nie mam już siły”,
„Nie ma po co wychodzić”,
„Zostawcie mnie w spokoju”.
U części osób na pierwszy plan wysuwają się również dolegliwości fizyczne. Senior może częściej zgłaszać bóle, problemy ze strony układu pokarmowego, zmęczenie czy ogólne złe samopoczucie.
Dlatego powtarzających się dolegliwości nie należy automatycznie przypisywać ani depresji, ani wiekowi. Wymagają one oceny lekarskiej, aby ustalić ich rzeczywistą przyczynę.
Depresja czy demencja? Objawy mogą być podobne
To szczególnie ważne zagadnienie w przypadku osób starszych.
Depresja może powodować między innymi:
- trudności z koncentracją,
- problemy z pamięcią,
- spowolnienie myślenia,
- problemy z podejmowaniem decyzji,
- wycofanie z codziennych aktywności.
Niektóre z tych objawów mogą przypominać początki otępienia.
Jednocześnie depresja może współistnieć z chorobą Alzheimera lub innymi rodzajami demencji. Dlatego pojawienia się nowych problemów z pamięcią, zachowaniem czy orientacją nie powinno się diagnozować samodzielnie.
W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja lekarska i ocena stanu seniora.
Dlaczego seniorzy mogą być bardziej narażeni na depresję?
Nie istnieje jedna przyczyna depresji. Na jej rozwój może wpływać wiele czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych.
W starszym wieku szczególne znaczenie mogą mieć:
Samotność i izolacja społeczna
Ograniczenie kontaktów z innymi ludźmi może mieć bardzo duży wpływ na samopoczucie osoby starszej.
Senior może stracić współmałżonka, rodzeństwo lub przyjaciół. Dzieci i wnuki często mieszkają daleko, a problemy z poruszaniem się mogą utrudniać wychodzenie z domu.
W rezultacie osoba starsza może spędzać znaczną część dnia samotnie.
Utrata bliskiej osoby
Żałoba jest naturalną reakcją na stratę. U części osób trudne doświadczenia życiowe mogą jednak wiązać się z rozwojem depresji.
Szczególnej uwagi może wymagać senior, który po stracie bliskiej osoby stopniowo rezygnuje z kontaktów z otoczeniem i codziennych aktywności.
Choroby przewlekłe
W starszym wieku częściej występują choroby przewlekłe, przewlekły ból oraz ograniczenia ruchowe.
Problemy zdrowotne mogą powodować utratę dotychczasowej samodzielności i konieczność korzystania z pomocy innych osób. Dla części seniorów jest to bardzo trudna zmiana.
Utrata samodzielności
Osoba, która przez całe życie była samodzielna, może źle znosić sytuację, w której potrzebuje pomocy przy zakupach, przygotowaniu posiłków, poruszaniu się czy wykonywaniu podstawowych czynności.
Dlatego w opiece nad seniorem ważne jest wspieranie jego samodzielności w takim zakresie, w jakim pozwalają na to zdrowie i bezpieczeństwo.
Problemy ze snem
Zaburzenia snu mogą współwystępować z depresją. Senior może mieć problemy z zasypianiem, budzić się bardzo wcześnie albo przeciwnie – spędzać coraz więcej czasu w łóżku.
Nagłej lub utrzymującej się zmiany rytmu snu nie warto ignorować.
Jesień a depresja u seniora – dlaczego warto być bardziej uważnym?
Jesienią dzień staje się krótszy, zmniejsza się ilość światła dziennego, pogoda częściej ogranicza spacery i aktywność na świeżym powietrzu.
Seniorzy, którzy mają problemy z poruszaniem się, mogą jeszcze rzadziej wychodzić z domu. Mniejsza aktywność może oznaczać również mniej kontaktów z innymi ludźmi.
Jesienne pogorszenie nastroju nie oznacza automatycznie depresji. Warto jednak obserwować, czy zmiana samopoczucia jest przejściowa, czy utrzymuje się i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie osoby starszej.
Szczególnie istotna jest sytuacja, gdy oprócz pogorszenia nastroju pojawia się utrata zainteresowań, izolowanie się, problemy ze snem, apetytem lub wyraźny brak energii.
Jak pomóc seniorowi z depresją lub obniżonym nastrojem?
Pierwszym krokiem może być zwyczajna rozmowa.
Zamiast mówić:
„Musisz się wziąć w garść”
lub
„Nie masz powodów do smutku”,
lepiej zapytać:
„Widzę, że ostatnio masz mniej energii. Jak się czujesz?”
„Czy jest coś, co szczególnie Cię martwi?”
„Co możemy zrobić, żeby Ci pomóc?”.
Dla osoby starszej bardzo ważna może być sama świadomość, że ktoś zauważył zmianę jej samopoczucia i chce jej wysłuchać.
Codzienna aktywność i kontakt z innymi ludźmi mają znaczenie
W miarę możliwości warto zachęcać seniora do pozostawania aktywnym.
Nie musi to oznaczać intensywnego wysiłku. W zależności od stanu zdrowia może to być spacer, proste ćwiczenia, wspólne przygotowanie posiłku, czytanie, słuchanie muzyki, zajęcia manualne, rozmowa albo spotkanie z innymi osobami.
Istotne jest również utrzymywanie regularnego kontaktu z rodziną i bliskimi.
Telefon jest lepszy niż brak kontaktu, ale jeżeli istnieje taka możliwość, warto znaleźć czas również na osobiste spotkania.
Nie należy zmuszać seniora do „bycia radosnym”
Osoba cierpiąca na depresję nie może po prostu zdecydować, że od jutra będzie miała lepszy humor.
Nadmierne namawianie do aktywności, krytykowanie lub porównywanie z innymi osobami może przynieść odwrotny efekt.
Znacznie ważniejsze są cierpliwość, obecność, spokojna rozmowa i – kiedy jest to potrzebne – pomoc w dotarciu do specjalisty.
Kiedy zgłosić się z seniorem do lekarza?
Jeżeli niepokojące zmiany utrzymują się, nasilają albo zaczynają utrudniać codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z lekarzem.
Jest to ważne również dlatego, że podobne objawy mogą mieć różne przyczyny.
Zmiany nastroju, senność, osłabienie czy problemy z koncentracją mogą być związane nie tylko z depresją, ale również z chorobami somatycznymi, zaburzeniami hormonalnymi, niedoborami, działaniem przyjmowanych leków lub innymi problemami zdrowotnymi.
Lekarz może ocenić stan seniora i zdecydować o dalszej diagnostyce lub skierowaniu do odpowiedniego specjalisty.
Depresję można leczyć. W zależności od sytuacji stosuje się między innymi pomoc psychologiczną i psychoterapię, leczenie farmakologiczne lub połączenie różnych metod.
Kiedy potrzebna jest natychmiastowa pomoc?
Szczególnej uwagi wymagają wypowiedzi seniora sugerujące, że nie chce żyć, nie widzi sensu dalszego życia, chciałby umrzeć albo zamierza zrobić sobie krzywdę.
Takich słów nigdy nie należy bagatelizować.
W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy wezwać pomoc, dzwoniąc pod numer 112 lub 999, albo zgłosić się do odpowiedniej placówki medycznej.
Nie należy pozostawiać osoby zagrożonej samobójstwem samej.
Jak wspierać dobre samopoczucie seniora na co dzień?
Nie każdemu przypadkowi depresji można zapobiec, ale codzienne warunki życia mogą mieć duże znaczenie dla dobrostanu psychicznego osoby starszej.
Warto zadbać przede wszystkim o regularny kontakt z innymi ludźmi, aktywność dostosowaną do możliwości seniora, prawidłowe odżywianie, odpowiedni rytm dnia i snu oraz możliwość wykonywania czynności, które dają poczucie przyjemności i sensu.
Nawet drobne elementy codzienności mogą być ważne – wspólna kawa, rozmowa, spacer, ulubiona muzyka, zajęcia artystyczne czy spotkanie z innymi seniorami.
Samotność seniora – problem, którego nie należy lekceważyć
Samotność i izolacja społeczna są związane z większym ryzykiem występowania depresji u osób starszych.
Nie zawsze chodzi przy tym o fizyczne przebywanie w samotności. Senior może mieć rodzinę, a mimo to czuć się samotny, jeśli kontakty są bardzo rzadkie albo ograniczają się wyłącznie do pomocy przy podstawowych obowiązkach.
Dlatego warto nie tylko pytać:
„Czy czegoś potrzebujesz?”,
ale również znaleźć czas na zwyczajną rozmowę.
Dobre samopoczucie Seniorów w Prywatnym Domu Opieki Seniora Leśna Oaza
W Prywatnym Domu Opieki Seniora Leśna Oaza zwracamy uwagę nie tylko na codzienne potrzeby i bezpieczeństwo mieszkańców, ale również na ich samopoczucie oraz możliwość utrzymywania kontaktów z innymi ludźmi.
Wspólne spędzanie czasu, rozmowy, zajęcia, spotkania, uroczystości oraz aktywność dostosowana do możliwości mieszkańców pomagają tworzyć środowisko, w którym senior pozostaje częścią społeczności.
Szczególne znaczenie ma również codzienny kontakt z drugim człowiekiem. Dzięki niemu łatwiej zauważyć, że mieszkaniec stał się bardziej wycofany, stracił zainteresowanie dotychczasowymi aktywnościami albo jego zachowanie uległo zmianie.
Każdy senior jest jednak inny. Dlatego zmiany nastroju czy zachowania wymagają indywidualnego podejścia, a w przypadku niepokojących objawów – konsultacji z odpowiednim specjalistą.
Depresja u seniora – nie lekceważmy zmian w zachowaniu
Depresja może dotknąć człowieka w każdym wieku. W przypadku seniorów jej rozpoznanie bywa trudniejsze, ponieważ część objawów może zostać błędnie uznana za naturalną konsekwencję starzenia się lub innych chorób.
Dlatego warto obserwować nie tylko to, co senior mówi, ale również jak zmienia się jego codzienne zachowanie.
Wycofanie z kontaktów, utrata zainteresowań, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia snu i apetytu czy poczucie beznadziei powinny skłonić rodzinę do większej uwagi.
Jesień jest dobrym momentem, aby zwrócić na to szczególną uwagę. Krótsze dni nie muszą oznaczać samotności i rezygnacji z aktywności. Czasami rozmowa, obecność drugiej osoby i odpowiednio wcześnie udzielona profesjonalna pomoc mogą mieć ogromne znaczenie.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, psychologicznej ani psychiatrycznej.
